Sevgi Ne Zaman Kontrole Dönüşür?


Birini sevdiğimizde onun hayatında önemli bir yerimiz olmasını isteriz. Bize yakın olmasını, bizi önemsemesini, ilişkimize değer vermesini bekleriz.
Peki, bir başkasının hayatında önemli bir yere sahip olmakla, onun hayatını belirleme hakkına sahip olduğumuzu düşünmek arasındaki sınır nerede başlar?
Bazen bu sınır oldukça belirsizleşebilir.
Bir partnerin ne giyeceğine karışmak, kimlerle görüşebileceğini belirlemeye çalışmak, sosyal medyada kimi takip ettiğini denetlemek ya da bazı insanlarla ilişkisini kesmesini istemek, sevgi ve bağlılık adına dile getirilebilir.
“Çünkü seni seviyorum.”
“Çünkü seni kaybetmek istemiyorum.”
“Çünkü ilişkimize önem veriyorum.”
Bu sözler gerçek duyguları ifade ediyor olabilir. Ancak bir duygunun gerçek olması, o duyguyla ne yaptığımızı önemsiz hale getirmez.
Birini kaybetmekten korkmakla, onu kaybetmemek için hayatını kontrol etmeye çalışmak aynı şey değildir.
Sevgi, karşımızdakinin hayatında ne kadar yer kaplamayı gerektirir?
Bir ilişki kurduğumuzda birbirimizin hayatına dahil oluruz. Alışkanlıklarımız değişebilir, önceliklerimiz yeniden şekillenebilir. Birlikte kararlar alır, birbirimizin ihtiyaçlarını gözetiriz.
Ancak yakınlık, iki insanın birbirinden ayrı bir hayatı olmaktan vazgeçmesi anlamına gelmez.
Her insanın ilişkiden önce de var olan arkadaşlıkları, ilgi alanları, alışkanlıkları, düşünceleri ve kendisine ait bir dünyası vardır.
Bazen ilişkinin içinde bu ayrı dünya, sevginin gücüne yönelik bir tehdit gibi algılanabilir.
Partnerimizin bizden bağımsız bir şey yapmak istemesi, arkadaşlarıyla vakit geçirmesi ya da bizim dahil olmadığımız ilişkilerinin bulunması, kendimizi dışarıda kalmış hissetmemize neden olabilir.
Böyle anlarda asıl mesele, karşımızdakinin ne yaptığı kadar, onun ayrı bir hayatının olmasının bizde ne uyandırdığıdır.
Çünkü bazen bir başkasının özgürlüğü, kendi yerimizin güvende olup olmadığına ilişkin bir soruya dönüşebilir.
Onun hayatında benim dışımda da önemli insanlar ve ilişkiler varsa, ben ne kadar önemliyim?
Bu sorunun yarattığı kaygı, kişinin kendi içinde düşünmesi ve taşıması gereken bir duygu olarak kalmayıp karşısındakinin davranışlarını düzenleme çabasına dönüşebilir.
Kıskançlık ne zaman denetleme ihtiyacına dönüşür?
Kıskançlık, insan ilişkilerinde karşılaşılabilen bir duygudur. Sevdiğimiz kişiyi kaybetme ihtimali, onun ilgisini bir başkasıyla paylaşma düşüncesi ya da kendimizi yeterince değerli hissetmemek kıskançlığı harekete geçirebilir.
Ancak kıskançlık hissetmekle kıskançlık nedeniyle bir başkasının hayatını sınırlamak arasında önemli bir fark vardır.
Bir insan partnerinin bir arkadaşıyla yakınlığından rahatsız olabilir. Bu rahatsızlığın ne anlama geldiğini merak edebilir, duygusunu paylaşabilir, ilişkideki güveni konuşmak isteyebilir.
Ya da bu rahatsızlığını ortadan kaldırmak için partnerinden o kişiyle görüşmemesini, onu sosyal medyadan silmesini, mesajlarını göstermesini isteyebilir.
İkinci durumda kişi, kendi içinde yaşadığı belirsizliği karşısındakinin davranışlarını denetleyerek gidermeye çalışıyor olabilir.
Fakat burada önemli bir soru ortaya çıkar:
Bir başkasının davranışlarını kontrol ederek elde etmeye çalıştığımız güven, gerçekten güven olabilir mi?
Partnerimizin birini takipten çıkarması, belirli bir kıyafeti giymemesi ya da bir arkadaşıyla görüşmemesi, kaygımızı geçici olarak azaltabilir.
Ancak kaygının kaynağı yalnızca o davranış değilse, zamanla yeni bir durumun da aynı güvensizliği uyandırması mümkündür.
Böylece güven, ilişkinin içinde gelişen bir duygu olmaktan çıkıp sürekli denetlenmesi gereken koşullara bağlanabilir.
Karşımızdakinin ayrı bir insan olmasına dayanabilir miyiz?
Bir başkasını sevmek, onun bizimle her zaman aynı şeyi istemeyeceğini de kabul etmeyi gerektirir.
Karşımızdaki insanın kendi düşünceleri, tercihleri, ilişkileri ve bizim bütünüyle bilemeyeceğimiz bir iç dünyası vardır.
Bu ayrı oluş, yakınlığın önünde bir engel değildir. Aksine, iki insan arasında gerçek bir ilişkinin kurulabilmesinin koşullarından biridir.
Ancak bazen farklılık, reddedilme gibi yaşanabilir.
Partnerimizin bizim hoşlanmadığımız bir şeyi istemesi, yalnız kalmaya ihtiyaç duyması ya da bizimle aynı fikirde olmaması, sevgisinin azaldığı şeklinde yorumlanabilir.
Böyle bir durumda kişi, karşındakinin farklılığını anlamaya çalışmak yerine o farklılığı ortadan kaldırmaya yönelebilir.
Burada psikanalitik açıdan üzerinde durabileceğimiz bir mesele vardır: Bir başkasını, kendi ihtiyaçlarımızı karşılamak üzere var olan biri olarak mı deneyimliyoruz, yoksa bizden ayrı arzuları ve sınırları olan bir insan olarak mı görebiliyoruz?
Çünkü bir ilişki içinde karşımızdakinin her zaman istediğimiz gibi davranmayacağını kabul etmek, zaman zaman hayal kırıklığına ve belirsizliğe dayanabilmeyi gerektirir.
Yakınlık, iki insan arasındaki bütün farklılıkların ortadan kalkması değil, bu farklılıklara rağmen ilişkinin sürdürülebilmesidir.
İlgi göstermekle müdahale etmek arasındaki sınır
Bir ilişkide birbirimizin davranışlarından etkilenmemiz doğaldır. Bazen rahatsızlıklarımızı dile getirir, beklentilerimizi paylaşır, birlikte sınırlar belirleriz.
Ancak bir sınır ifade etmekle karşımızdakinin hayatını yönetmeye çalışmak aynı şey değildir.
Örneğin bir insan, ilişkide kendisi için kabul edilemez olan bir davranışı açıkça ifade edebilir. Bu davranışın sürmesi halinde kendi adına nasıl bir karar vereceğini düşünebilir.
Bu, kendi sınırını tanımlamaktır.
Buna karşılık partnerinin kimlerle görüşebileceğini, nasıl giyineceğini, nereye gideceğini ya da sosyal medyada kimleri takip edebileceğini tek taraflı olarak belirlemeye çalışmak, onun özerkliğine müdahaledir.
Aradaki fark yalnızca söylenen sözlerde değil, ilişkinin içinde bu sözlerin nasıl bir işlev gördüğündedir.
Bir kişi rahatsızlığını dile getirdiğinde karşısındakinin farklı düşünmesine yer kalıyor mu?
Yoksa sevginin sürmesi, onun söyleneni kabul etmesine mi bağlanıyor?
“Beni seviyorsan bunu yapmazsın” cümlesi, bazen bir ihtiyacın ifadesi gibi görünse de sevginin kanıtını itaatte arayan bir talebe dönüşebilir.
Oysa sevgi, karşımızdakinin her isteğimizi yerine getirmesiyle ölçülebilecek bir şey değildir.
Kontrol edilen kişi neden uyum göstermeye devam eder?
Kontrol içeren ilişkilerde yalnızca kontrol eden kişinin davranışlarına değil, bu davranışların karşı tarafta nasıl bir yaşam alanı oluşturduğuna da bakmak gerekir.
Kişi başlangıçta tartışma yaşamamak için küçük bir isteği kabul edebilir.
Bir arkadaşını takipten çıkarır. Bir kıyafeti giymemeyi tercih eder. Bir buluşmasını erteler.
Ancak zamanla bu düzenlemeler artabilir.
Kişi artık ne yapmak istediğini düşünmeden önce partnerinin nasıl tepki vereceğini hesaplamaya başlayabilir.
Böylece ilişki içinde kendi kararlarını verebilmek, giderek daha fazla kaygı uyandıran bir deneyime dönüşebilir.
Burada önceki yazımızdaki yalnızlaşma meselesiyle de karşılaşırız.
Bir insan, bir başkasıyla bağını korumaya çalışırken diğer ilişkilerinden ve kendisine ait alanlardan uzaklaşabilir.
Ancak bu geri çekilmeyi her zaman özgürce yapılmış bir seçim olarak değerlendiremeyiz.
Özellikle tehdit, korkutma, cezalandırma, sürekli suçlama veya sosyal çevreden yalıtma söz konusuysa, uyum göstermek kişinin kendisini korumak için geliştirdiği bir tepki olabilir.
Bu nedenle kontrol edilen kişinin neden kaldığını ya da neden karşı çıkmadığını sorgulamak tek başına yeterli değildir.
Bir insanın ilişki içinde ne kadar özgür olduğunu anlamak için, hayır dediğinde ne olduğuna da bakmak gerekir.
Kontrol davranışlarının nedenlerini anlamaya çalışmak, bu davranışların sorumluluğunu kontrol edilen kişiye yüklemek anlamına gelmez. Sistematik denetleme, tehdit ve sosyal izolasyon psikolojik şiddetin bir parçası olabilir.
Bu davranışlar kadınlar ya da erkekler tarafından sergilenebilir; ancak ilişkinin güç dengeleri, korku ve güvenlik koşulları her durumda aynı olmayabilir.
Güven, belirsizliğe ne kadar yer bırakabilir?
Bir başkasını sevmek, onun bütün davranışlarını bilmemeyi ve kontrol edememeyi de içerir.
Ne düşündüğünü her an bilemeyiz. Her duygusunu öngöremeyiz. Hayatındaki bütün ilişkilerin içinde bulunamayız.
Bu belirsizlik zaman zaman kaygı uyandırabilir.
Ancak güven, belirsizliğin bütünüyle ortadan kalkması değildir.
Belki de güven, karşımızdakinin bizden ayrı bir hayatı olduğunu bilirken onunla kurduğumuz bağın sürebileceğine inanabilmektir.
Elbette güven yalnızca kişinin kendi içinde geliştirdiği bir duygu değildir. İlişkideki dürüstlük, tutarlılık, karşılıklılık ve yaşanan deneyimler de güvenin oluşmasında önemlidir.
Bu nedenle her güvensizliği kişinin geçmişine ya da kendi kaygılarına bağlamak doğru olmaz. Bazen ilişkinin içinde güveni zedeleyen gerçek davranışlar bulunabilir.
Ancak böyle durumlarda bile güveni yeniden kurmakla karşı tarafı sürekli denetlemek aynı şey değildir.
Çünkü bir başkasının bütün davranışlarını kontrol edebilmek, onunla güvenli bir ilişki kurabildiğimiz anlamına gelmez.
Belki de burada kendimize şu soruyu sorabiliriz:
Sevdiğim kişinin hayatındaki yerimden emin olabilmek için, onun hayatının ne kadarını belirlemeye ihtiyaç duyuyorum?
Bir ilişki içinde yakın olmak, birbirimizi önemsemek ve birbirimizin hayatında özel bir yere sahip olmak isteyebiliriz.
Ama bir başkasının hayatında önemli olmak, onun hayatındaki diğer bütün alanları daraltmayı gerektirmez.
Çünkü sevgi, karşımızdakinin bizden ayrı bir insan olduğunu unuttuğumuz yerde değil; onun ayrı bir insan olduğunu kabul edebildiğimiz yerde de varlığını sürdürebilir.



Yorumlar